Oplus_131072
no images were found
भौतिकशास्त्र विभाग आणि निम करोली बाबा चॅरिटेबल ट्रस्टचा संयुक्त उपक्रम; मूतखड्याची कारणे, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि कुशल मनुष्यबळ निर्मितीवर सविस्तर चर्चा
शिवाजी विद्यापीठाचा भौतिकशास्त्र विभाग आणि निम करोली बाबा चॅरिटेबल ट्रस्ट यांच्या संयुक्त विद्यमाने सोमवारी, २७ जुलै २०२६ रोजी बहुआयामी व्याख्यानाचे आयोजन करण्यात आले होते. ‘युरिनरी स्टोन डिसीज आणि प्रतिबंधात्मक उपाय’ या विषयावर आधारित या कार्यक्रमात केवळ वैद्यकीय ज्ञानावरच भर देण्यात आला नाही, तर भौतिकशास्त्राचे व्यावहारिक उपयोग आणि विद्यार्थ्यांचा औद्योगिक कौशल्य विकास यावरही सविस्तर मंथन झाले. या कार्यक्रमात विद्यार्थी, प्राध्यापक आणि वैद्यकीय क्षेत्रातील तज्ज्ञांचा मोठा सहभाग पाहायला मिळाला.
कार्यक्रमाची सुरुवात दीपप्रज्वलनाने करण्यात आली. डॉ. एम. आर. वायकर यांनी आपल्या प्रास्ताविकातून या कार्यक्रमाची पार्श्वभूमी आणि त्याचा मुख्य उद्देश उपस्थितांसमोर मांडला. तसेच भौतिकशास्त्र विभाग आणि निम करोली बाबा चॅरिटेबल ट्रस्ट यांच्याविषयी विस्तृत माहिती दिली. यानंतर प्रा. (डॉ.) आर. जी. सोनकवडे यांच्या हस्ते प्रमुख पाहुणे प्रा. (डॉ.) राजेंद्र बी. नेर्ली आणि सन्माननीय अतिथी श्री. अरुण आराध्ये यांचा शाल, श्रीफळ आणि पुष्पगुच्छ देऊन सत्कार करण्यात आला.
कोल्हापूरच्या मेनन बेअरिंग्ज लि. आणि मेनन अल्कॉप लि. चे व्यवस्थापकीय संचालक श्री. अरुण आराध्ये यांनी विद्यार्थ्यांशी संवाद साधला. त्यांनी भारताच्या सध्याच्या डेमोग्राफिक डिव्हिडंडकडे लक्ष वेधताना सांगितले की, “आज भारताकडे जगात सर्वाधिक तरुण मनुष्यबळ आहे, ही अत्यंत जमेची बाजू आहे. मात्र, दुर्दैवाने आपल्याकडे कुशल मनुष्यबळाची मोठी कमतरता जाणवत आहे.” केवळ चार भिंतींच्या आत मिळणारे पुस्तकी ज्ञान आताच्या स्पर्धेच्या युगात पुरेसे नाही, हे त्यांनी ठासून सांगितले. यावर उपाय म्हणून त्यांनी एक अत्यंत व्यावहारिक सूचना केली; शिवाजी विद्यापीठाने कोल्हापुरातील स्थानिक उद्योगांशी आणि कारखान्यांशी अधिक घट्ट टाय-अप करून विद्यार्थ्यांना त्यांच्या अभ्यासक्रमाचाच एक भाग म्हणून प्रॅक्टिकल ट्रेनिंग बंधनकारक करावे, ज्यामुळे विद्यार्थी उद्योगांच्या थेट गरजा समजू शकतील.
आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वेगाशी जुळवून घेण्याचे आवाहन करताना श्री. आराध्ये यांनी ‘आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्स’, ‘सायबर सिक्युरिटी’, ‘डेटा सायन्स’ आणि ‘क्लाऊड कॉम्प्युटिंग’ यांसारख्या विषयांचा अभ्यासक्रमात तातडीने अंतर्भाव करण्यावर भर दिला. केवळ तांत्रिक ज्ञानच नाही, तर विद्यार्थ्यांचे ‘संवाद कौशल्य’ देखील अत्यंत प्रभावी असायला हवे. शिकण्याची आणि स्वतःला अपडेट ठेवण्याची प्रक्रिया वयावर अवलंबून नसते, हे श्री. आराध्ये यांनी स्वतःच्या उदाहरणावरून सिद्ध केले. तरुणांनी आपला मौल्यवान वेळ फेसबुक आणि इंस्टाग्रामसारख्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर वाया घालवण्यापेक्षा तो वेळ नवनवीन गोष्टी शिकण्यासाठी आणि प्रॅक्टिकल ज्ञान मिळवण्यासाठी खर्च करावा, असा मोलाचा सल्ला त्यांनी दिला. शेवटी त्यांनी भारताचे माजी राष्ट्रपती डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम यांच्या सुप्रसिद्ध विचाराने आपल्या भाषणाचा समारोप केला: “स्वप्न ते नाही जे तुम्ही झोपेत पाहता, तर स्वप्न ते आहे जे तुम्हाला झोपू देत नाही.”
प्रा. (डॉ.) राजेंद्र बी. नेर्ली यांनी ‘किडनी स्टोन’ या अत्यंत वेदनादायी आणि गंभीर वैद्यकीय समस्येवर प्रकाश टाकला. आजकालच्या धकाधकीच्या आणि बदललेल्या जीवनशैलीमुळे साधारण १० टक्के लोकांना या समस्येला सामोरे जावे लागत आहे. त्यांनी या आजाराच्या मुख्य कारणांचे विश्लेषण करताना सांगितले की, दिवसभरात शरीराला आवश्यक तेवढे पाणी न पिणे, फास्ट फूड आणि इतर आहारातून मीठ व साखरेचे शरीरात जाणारे अतिरिक्त प्रमाण हे खडे तयार होण्यास कारणीभूत ठरते. याशिवाय, एक अत्यंत महत्त्वाची धोक्याची घंटा त्यांनी तरुणांसाठी वाजवली; ती म्हणजे जिममध्ये जाऊन शरीरसौष्ठव कमावण्यासाठी तरुण वर्गाकडून कोणतीही वैद्यकीय सल्ला न घेता मोठ्या प्रमाणावर खाल्ली जाणारी ‘प्रोटीन पावडर’. या पावडरच्या अतिसेवनामुळे मूत्रपिंडावर ताण पडून स्टोन तयार होण्याचे प्रमाण वाढले आहे.
किडनी स्टोनवरील उपचारांच्या इतिहासाचा आणि बदलत्या तंत्रज्ञानाचा आढावा घेताना ते म्हणाले की, पूर्वी खडा काढण्यासाठी रुग्णाची मोठी ओपन सर्जरी करावी लागत असे, जी अत्यंत क्लेशदायक होती. मात्र, आता तंत्रज्ञानाने मोठी झेप घेतली असून कमीत कमी चीरफाड करणारे तंत्रज्ञान विकसित झाले आहे. यामध्ये ‘शॉकवेव्ह लिथोट्रिप्सी’ चा वापर सर्वाधिक केला जातो. या वैद्यकीय तंत्रज्ञानाचा जन्म भौतिकशास्त्र आणि इतिहासाशी कसा जोडला गेला आहे, याचा एक अत्यंत रंजक किस्सा डॉ. नेर्ली यांनी विद्यार्थ्यांना सांगितला.
प्रश्नोत्तर सत्रात विद्यार्थी आणि प्राध्यापकांनी विचारलेल्या अनेक प्रश्नांना डॉ. नेर्ली यांनी संयमाने उत्तरे दिली. शॉकवेव्ह ऊर्जेचा वापर करताना इतर अवयवांना इजा होत नाही का? या प्रश्नावर ते म्हणाले की, हे तंत्रज्ञान अत्यंत सुरक्षित आहे. मानवी शरीरात किडनी ही पाठीमागच्या बाजूस स्थित असते. त्यामुळे पाठीमागून ध्वनी लहरींचा मारा करणे अधिक सोयीचे आणि सुरक्षित असते, ज्यामुळे इतर अंतर्गत अवयवांना कोणताही धोका पोहोचत नाही. मात्र, एकदा खडा फोडल्यानंतर त्याची पावडर जर शरीरातून पूर्णपणे बाहेर फेकली गेली नाही, तर त्याच कणांभोवती पुन्हा नवीन खडा तयार होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. पिण्याच्या पाण्यासंदर्भात एका प्रश्नाला उत्तर देताना त्यांनी स्पष्ट केले की, भारतात विहिरीचे पाणी पिणे सर्वसाधारणपणे सुरक्षित मानले जाते, परंतु आजकालच्या तरुणाईमध्ये ‘एनर्जी ड्रिंक्स’ पिण्याची जी क्रेझ वाढली आहे, त्यामुळे किडनी स्टोनचा धोका कित्येक पटींनी वाढू शकतो.
समारोप आणि आभार कार्यक्रमाच्या अंतिम टप्प्यात प्रा. (डॉ.) आर. जी. सोनकवडे यांनी आपले अध्यक्षीय मनोगत व्यक्त केले. त्यांनी भौतिकशास्त्र, वैद्यकीय विज्ञान आणि औद्योगिक ज्ञान या तिन्ही भिन्न वाटणाऱ्या क्षेत्रांचा एकमेकांशी कसा घट्ट संबंध आहे आणि या कार्यक्रमातून तो कसा उत्तमरित्या उलगडला, याबद्दल समाधान व्यक्त केले. अशा प्रकारच्या आंतरविद्याशाखीय व्याख्यानांमुळे विद्यार्थ्यांच्या विचार करण्याच्या कक्षा रुंदावतात, असे ते म्हणाले.
शेवटी, डॉ. एम. व्ही. टाकळे यांनी सर्व मान्यवरांचे आणि उपस्थितांचे आभार मानले. प्रमुख पाहुण्यांनी आपला मौल्यवान वेळ देऊन बहुमोल मार्गदर्शन केल्याबद्दल त्यांनी विद्यापीठ आणि निम करोली बाबा चॅरिटेबल ट्रस्टच्या वतीने कृतज्ञता व्यक्त केली आणि कार्यक्रमाची सांगता झाली.
कार्यक्रमाची सुरुवात दीपप्रज्वलनाने करण्यात आली. डॉ. एम. आर. वायकर यांनी आपल्या प्रास्ताविकातून या कार्यक्रमाची पार्श्वभूमी आणि त्याचा मुख्य उद्देश उपस्थितांसमोर मांडला. तसेच भौतिकशास्त्र विभाग आणि निम करोली बाबा चॅरिटेबल ट्रस्ट यांच्याविषयी विस्तृत माहिती दिली. यानंतर प्रा. (डॉ.) आर. जी. सोनकवडे यांच्या हस्ते प्रमुख पाहुणे प्रा. (डॉ.) राजेंद्र बी. नेर्ली आणि सन्माननीय अतिथी श्री. अरुण आराध्ये यांचा शाल, श्रीफळ आणि पुष्पगुच्छ देऊन सत्कार करण्यात आला.
कोल्हापूरच्या मेनन बेअरिंग्ज लि. आणि मेनन अल्कॉप लि. चे व्यवस्थापकीय संचालक श्री. अरुण आराध्ये यांनी विद्यार्थ्यांशी संवाद साधला. त्यांनी भारताच्या सध्याच्या डेमोग्राफिक डिव्हिडंडकडे लक्ष वेधताना सांगितले की, “आज भारताकडे जगात सर्वाधिक तरुण मनुष्यबळ आहे, ही अत्यंत जमेची बाजू आहे. मात्र, दुर्दैवाने आपल्याकडे कुशल मनुष्यबळाची मोठी कमतरता जाणवत आहे.” केवळ चार भिंतींच्या आत मिळणारे पुस्तकी ज्ञान आताच्या स्पर्धेच्या युगात पुरेसे नाही, हे त्यांनी ठासून सांगितले. यावर उपाय म्हणून त्यांनी एक अत्यंत व्यावहारिक सूचना केली; शिवाजी विद्यापीठाने कोल्हापुरातील स्थानिक उद्योगांशी आणि कारखान्यांशी अधिक घट्ट टाय-अप करून विद्यार्थ्यांना त्यांच्या अभ्यासक्रमाचाच एक भाग म्हणून प्रॅक्टिकल ट्रेनिंग बंधनकारक करावे, ज्यामुळे विद्यार्थी उद्योगांच्या थेट गरजा समजू शकतील.
आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वेगाशी जुळवून घेण्याचे आवाहन करताना श्री. आराध्ये यांनी ‘आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्स’, ‘सायबर सिक्युरिटी’, ‘डेटा सायन्स’ आणि ‘क्लाऊड कॉम्प्युटिंग’ यांसारख्या विषयांचा अभ्यासक्रमात तातडीने अंतर्भाव करण्यावर भर दिला. केवळ तांत्रिक ज्ञानच नाही, तर विद्यार्थ्यांचे ‘संवाद कौशल्य’ देखील अत्यंत प्रभावी असायला हवे. शिकण्याची आणि स्वतःला अपडेट ठेवण्याची प्रक्रिया वयावर अवलंबून नसते, हे श्री. आराध्ये यांनी स्वतःच्या उदाहरणावरून सिद्ध केले. तरुणांनी आपला मौल्यवान वेळ फेसबुक आणि इंस्टाग्रामसारख्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर वाया घालवण्यापेक्षा तो वेळ नवनवीन गोष्टी शिकण्यासाठी आणि प्रॅक्टिकल ज्ञान मिळवण्यासाठी खर्च करावा, असा मोलाचा सल्ला त्यांनी दिला. शेवटी त्यांनी भारताचे माजी राष्ट्रपती डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम यांच्या सुप्रसिद्ध विचाराने आपल्या भाषणाचा समारोप केला: “स्वप्न ते नाही जे तुम्ही झोपेत पाहता, तर स्वप्न ते आहे जे तुम्हाला झोपू देत नाही.”
प्रा. (डॉ.) राजेंद्र बी. नेर्ली यांनी ‘किडनी स्टोन’ या अत्यंत वेदनादायी आणि गंभीर वैद्यकीय समस्येवर प्रकाश टाकला. आजकालच्या धकाधकीच्या आणि बदललेल्या जीवनशैलीमुळे साधारण १० टक्के लोकांना या समस्येला सामोरे जावे लागत आहे. त्यांनी या आजाराच्या मुख्य कारणांचे विश्लेषण करताना सांगितले की, दिवसभरात शरीराला आवश्यक तेवढे पाणी न पिणे, फास्ट फूड आणि इतर आहारातून मीठ व साखरेचे शरीरात जाणारे अतिरिक्त प्रमाण हे खडे तयार होण्यास कारणीभूत ठरते. याशिवाय, एक अत्यंत महत्त्वाची धोक्याची घंटा त्यांनी तरुणांसाठी वाजवली; ती म्हणजे जिममध्ये जाऊन शरीरसौष्ठव कमावण्यासाठी तरुण वर्गाकडून कोणतीही वैद्यकीय सल्ला न घेता मोठ्या प्रमाणावर खाल्ली जाणारी ‘प्रोटीन पावडर’. या पावडरच्या अतिसेवनामुळे मूत्रपिंडावर ताण पडून स्टोन तयार होण्याचे प्रमाण वाढले आहे.
किडनी स्टोनवरील उपचारांच्या इतिहासाचा आणि बदलत्या तंत्रज्ञानाचा आढावा घेताना ते म्हणाले की, पूर्वी खडा काढण्यासाठी रुग्णाची मोठी ओपन सर्जरी करावी लागत असे, जी अत्यंत क्लेशदायक होती. मात्र, आता तंत्रज्ञानाने मोठी झेप घेतली असून कमीत कमी चीरफाड करणारे तंत्रज्ञान विकसित झाले आहे. यामध्ये ‘शॉकवेव्ह लिथोट्रिप्सी’ चा वापर सर्वाधिक केला जातो. या वैद्यकीय तंत्रज्ञानाचा जन्म भौतिकशास्त्र आणि इतिहासाशी कसा जोडला गेला आहे, याचा एक अत्यंत रंजक किस्सा डॉ. नेर्ली यांनी विद्यार्थ्यांना सांगितला.
प्रश्नोत्तर सत्रात विद्यार्थी आणि प्राध्यापकांनी विचारलेल्या अनेक प्रश्नांना डॉ. नेर्ली यांनी संयमाने उत्तरे दिली. शॉकवेव्ह ऊर्जेचा वापर करताना इतर अवयवांना इजा होत नाही का? या प्रश्नावर ते म्हणाले की, हे तंत्रज्ञान अत्यंत सुरक्षित आहे. मानवी शरीरात किडनी ही पाठीमागच्या बाजूस स्थित असते. त्यामुळे पाठीमागून ध्वनी लहरींचा मारा करणे अधिक सोयीचे आणि सुरक्षित असते, ज्यामुळे इतर अंतर्गत अवयवांना कोणताही धोका पोहोचत नाही. मात्र, एकदा खडा फोडल्यानंतर त्याची पावडर जर शरीरातून पूर्णपणे बाहेर फेकली गेली नाही, तर त्याच कणांभोवती पुन्हा नवीन खडा तयार होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. पिण्याच्या पाण्यासंदर्भात एका प्रश्नाला उत्तर देताना त्यांनी स्पष्ट केले की, भारतात विहिरीचे पाणी पिणे सर्वसाधारणपणे सुरक्षित मानले जाते, परंतु आजकालच्या तरुणाईमध्ये ‘एनर्जी ड्रिंक्स’ पिण्याची जी क्रेझ वाढली आहे, त्यामुळे किडनी स्टोनचा धोका कित्येक पटींनी वाढू शकतो.
समारोप आणि आभार कार्यक्रमाच्या अंतिम टप्प्यात प्रा. (डॉ.) आर. जी. सोनकवडे यांनी आपले अध्यक्षीय मनोगत व्यक्त केले. त्यांनी भौतिकशास्त्र, वैद्यकीय विज्ञान आणि औद्योगिक ज्ञान या तिन्ही भिन्न वाटणाऱ्या क्षेत्रांचा एकमेकांशी कसा घट्ट संबंध आहे आणि या कार्यक्रमातून तो कसा उत्तमरित्या उलगडला, याबद्दल समाधान व्यक्त केले. अशा प्रकारच्या आंतरविद्याशाखीय व्याख्यानांमुळे विद्यार्थ्यांच्या विचार करण्याच्या कक्षा रुंदावतात, असे ते म्हणाले.
शेवटी, डॉ. एम. व्ही. टाकळे यांनी सर्व मान्यवरांचे आणि उपस्थितांचे आभार मानले. प्रमुख पाहुण्यांनी आपला मौल्यवान वेळ देऊन बहुमोल मार्गदर्शन केल्याबद्दल त्यांनी विद्यापीठ आणि निम करोली बाबा चॅरिटेबल ट्रस्टच्या वतीने कृतज्ञता व्यक्त केली आणि कार्यक्रमाची सांगता झाली.
