no images were found
एनएसई वरील नोंदणीकृत गुंतवणूकदारांची संख्या १२ कोटींवर
मुंबई, : नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज ऑफ इंडिया (एनएसई) वरील अद्वितीय नोंदणीकृत गुंतवणूकदारांची संख्या (unique PANs) २३ सप्टेंबर २०२५ रोजी १२ कोटी (१२० दशलक्ष) चा टप्पा ओलांडून पुढे गेली आहे.
एनएसई मध्ये नोंदणीकृत असलेल्या एकूण गुंतवणूकदार खात्यांची (Unique Client Codes) संख्या २३ सप्टेंबर २०२५ पर्यंत २३.५ कोटी आहे, जी जुलै २०२५ मध्ये २३ कोटींचा आकडा ओलांडली होती. (यात आजपर्यंत झालेल्या सर्व क्लायंट नोंदणींचा समावेश आहे; क्लायंट एकापेक्षा जास्त ट्रेडिंग मेंबर्ससोबत नोंदणी करू शकतात.)
गुंतवणूकदार आधारामध्ये झालेली ही वाढ वेगाने झाली आहे. एनएसई सुरू झाल्यानंतर १४ वर्षांनी नोंदणीकृत गुंतवणूकदार संख्या १ कोटीवर पोहोचली होती. त्यानंतर, पुढील १ कोटी जोडणीसाठी सुमारे सात वर्षे लागली, त्यानंतरच्या १ कोटी जोडणीसाठी सुमारे साडेतीन वर्षे लागली, आणि त्यापुढील १ कोटीसाठी फक्त एका वर्षापेक्षा थोडा जास्त काळ लागला. म्हणजेच, नोंदणीकृत गुंतवणूकदार संख्या मार्च २०२१ मध्ये ४ कोटींचा टप्पा ओलांडण्यासाठी २५ वर्षांहून अधिक काळ लागला. मात्र, त्यानंतरचे पुढील १ कोटी गुंतवणूकदार अवघ्या ६-७ महिन्यांत जोडले गेले.
गुंतवणूकदार वाढीची कारणे
डिजिटायझेशन, फिनटेकचा (Fintech) वाढता विस्तार, वाढणारा मध्यमवर्ग आणि माननीय पंतप्रधान श्री नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखालील सहायक धोरणात्मक उपाययोजना यामुळे भारतातील गुंतवणूकदारांचा सहभाग वेगाने वाढत आहे.
बाजारातील कामगिरी आणि गुंतवणूकदारांचा सहभाग
या आर्थिक वर्षात (२३ सप्टेंबर २०२५ पर्यंत), बेंचमार्क निफ्टी ५० (Nifty 50) निर्देशांकाने ७.०% परतावा दिला आहे, तर निफ्टी ५०० (Nifty 500) निर्देशांकाने या कालावधीत ९.३% ची जोरदार वाढ नोंदवली आहे.
२३ सप्टेंबर २०२५ रोजी संपलेल्या पाच वर्षांच्या कालावधीतील वार्षिक परतावा निफ्टी ५० साठी १७.७% आणि निफ्टी ५०० साठी २०.५% राहिला आहे. हा परतावा विस्तृत उदयोन्मुख आणि विकसित बाजार समूहांपेक्षा जास्त आहे.
या पाच वर्षांच्या कालावधीत, एनएसई सूचीबद्ध कंपन्यांचे बाजार भांडवल (Market Capitalization) २५.१% च्या वार्षिक दराने वाढून २३ सप्टेंबर २०२५ पर्यंत ४६० लाख कोटी रुपयांवर पोहोचले आहे, ज्यामुळे घरगुती संपत्तीत लक्षणीय वाढ झाली आहे.
महत्त्वाची बाब म्हणजे, ३० जून २०२५ पर्यंत, वैयक्तिक गुंतवणूकदार थेट तसेच म्युच्युअल फंडांद्वारे बाजाराच्या (एनएसई सूचीबद्ध कंपन्या) १८.५% चे मालक आहेत.
युवा आणि महिला गुंतवणूकदारांचा वाढता सहभाग
आजच्या तारखेला चारपैकी एक गुंतवणूकदार महिला आहे.
अलीकडील वर्षांमध्ये देशातील तरुणांमध्ये आर्थिक बाजारपेठ आणि शेअर-मालकीबद्दल वाढलेली आवड दिसून येत आहे. हे भांडवली बाजार (capital market ecosystem) प्रणालीवर या गुंतवणूकदारांनी ठेवलेल्या विश्वासाचे द्योतक आहे.
आज भारतातील १२ कोटी नोंदणीकृत गुंतवणूकदारांचे सरासरी वय सुमारे ३३ वर्षे आहे, जे फक्त पाच वर्षांपूर्वी ३८ वर्षे होते. यापैकी जवळपास ४०% गुंतवणूकदार ३० वर्षांपेक्षा कमी वयाचे आहेत.
देशभरातही सहभाग वाढला आहे. आज गुंतवणूकदार आधार भारताच्या ९९.८५% पिन कोड्स व्यापतो.
३१ ऑगस्ट २०२५ पर्यंत, तीन राज्यांमध्ये अद्वितीय नोंदणीकृत गुंतवणूकदारांची संख्या एक कोटीपेक्षा अधिक होती. यामध्ये महाराष्ट्र १.९ कोटी (१९ दशलक्ष) गुंतवणूकदारांसह आघाडीवर आहे, त्यानंतर उत्तर प्रदेश १.४ कोटी (१४ दशलक्ष) गुंतवणूकदारांसह आणि या गटात नव्याने समाविष्ट झालेले गुजरात १.०३ कोटी (१०.३ दशलक्ष) गुंतवणूकदारांसह आहे.
म्युच्युअल फंडातील सहभाग
या चालू आर्थिक वर्षातही अप्रत्यक्ष सहभाग सातत्याने वाढला आहे. एप्रिल २०२५ ते ऑगस्ट २०२५ या कालावधीत जवळपास २.९ कोटी (२९ दशलक्ष) नवीन एसआयपी (SIP) खाती उघडण्यात आली.
या कालावधीत, सरासरी मासिक एसआयपी ओघ (inflows) २७,४६४ कोटी रुपये (~US$३.२ अब्ज) होता, तर मागील वर्षी याच महिन्यांत तो २१,८८३ कोटी रुपये (~US$२.५ अब्ज) होता.
गुंतवणूकदार जागरूकता आणि संरक्षण
भारतातील नवीन गुंतवणूकदारांचा, विशेषत: तरुण, प्रथमच सहभागी होणाऱ्या गुंतवणूकदारांचा हा मोठा ओघ पाहता, आर्थिक साक्षरता (financial awareness) वाढवणे हे एक महत्त्वाचे काम बनले आहे.
गेल्या पाच वर्षांमध्ये, एनएसई ने या क्षेत्रातील आपले काम लक्षणीयरीत्या वाढवले आहे. एनएसई द्वारे आयोजित गुंतवणूकदार जागरूकता कार्यक्रम (Investor Awareness Programs – IAPs) चौपट वाढले आहेत – २०१९-२० मधील ३,५०४ वरून २०२४-२५ मध्ये १४,६७९ झाले आहेत. या कार्यक्रमांनी सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमधील ८ लाखाहून अधिक सहभागींपर्यंत पोहोच साधली आहे. याशिवाय, एनएसई चा गुंतवणूकदार संरक्षण निधी (Investor Protection Fund – IPF) ३१ ऑगस्ट २०२५ पर्यंत सुमारे २१% YoY वाढून २,६४४ कोटी रुपये झाला आहे.
श्री. श्रीराम कृष्णन, मुख्य व्यवसाय विकास अधिकारी, एनएसई, म्हणाले: “गुंतवणूकदार आधाराच्या दृष्टीने या वर्षी आम्ही आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा ओलांडला आहे. जानेवारीत ११ कोटींचा टप्पा ओलांडल्यानंतर, जागतिक व्यापार आणि भू-राजकीय घडामोडींबद्दल (geopolitics) सतत चिंता असूनही, एनएसई द्वारे जोडलेले गुंतवणूकदार सुमारे आठ महिन्यांत आणखी एका कोटीने वाढले आहेत, हे कौतुकास्पद आहे. ही स्थिर वाढ अनेक महत्त्वाच्या घटकांनी समर्थित आहे: सुव्यवस्थित ‘केवायसी’ (KYC) प्रक्रिया, भागधारकांद्वारे (stakeholder) आयोजित गुंतवणूकदार जागरूकता कार्यक्रमांद्वारे सुधारित आर्थिक साक्षरता, आणि सकारात्मक बाजार भावना. इक्विटी, एक्स्चेंजट्रेडेड फंड्स (ETFs), रिअल इस्टेट इन्व्हेस्टमेंट ट्रस्ट्स (REITs), इन्फ्रास्ट्रक्चर इन्व्हेस्टमेंट ट्रस्ट्स (InvITs), सरकारी रोखे आणि कॉर्पोरेट रोखे यासह एक्स्चेंज-ट्रेडेड साधनांमधील (Exchange-Traded instruments) सहभागातील वाढ या घटकांना अधोरेखित करते.”
