no images were found
स्ट्रोकविषयी जागरूक रहा – प्रत्येक मिनिट महत्वाचा आहे
डॉ. अमित भट्टी, इंटरव्हेन्शनल न्यूरॉलॉजिस्ट, वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूर,
वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स नागपूरमध्ये विशेष स्ट्रोक क्लिनिक सुरु
स्ट्रोक हा जगभरात अपंगत्व आणि मृत्यूचे एक प्रमुख कारण आहे. पण वेळेवर ओळख झाल्यास अनेक प्रकरणे टाळता येऊ शकतात किंवा योग्य उपचार करता येतात. जेव्हा मेंदूच्या एखाद्या भागाला जाणारा रक्तपुरवठा थांबतो किंवा कमी होतो, तेव्हा स्ट्रोक होतो. त्यामुळे मेंदूला आवश्यक ऑक्सिजन आणि पोषक घटक मिळत नाहीत. काही मिनिटांतच मेंदूतील पेशी मरायला लागतात, त्यामुळे तात्काळ वैद्यकीय उपचार घेणे खूप गरजेचे आहे.
डॉ. अमित भट्टी सांगतात की, स्ट्रोक ही एक वैद्यकीय आपत्कालीन स्थिती आहे, जिथे प्रत्येक मिनिट खूप महत्त्वाचा असतो. स्ट्रोक झाल्यावर, जर मेंदूकडे जाणारा रक्तपुरवठा लगेच पुन्हा सुरू झाला नाही, तर प्रत्येक मिनिटाला सुमारे 20 लाख मेंदूतील पेशी नष्ट होऊ शकतात. त्यामुळे लक्षणे लवकर ओळखून तात्काळ उपचार घेतल्यास कायमस्वरूपी अपंगत्वाचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येतो.”
स्ट्रोकचे प्रकार
स्ट्रोक मुख्यत्वे दोन प्रकारचा असतो. सर्वात सामान्य प्रकार म्हणजे इस्केमिक स्ट्रोक. यामध्ये मेंदूला रक्त पुरवणारी रक्तवाहिनी ब्लॉक होते, ज्यामुळे मेंदूचा रक्तपुरवठा थांबतो. दुसरा प्रकार म्हणजे हॅमरेजिक स्ट्रोक, ज्यामध्ये मेंदूमधील एखादी रक्तवाहिनी फुटते आणि आजूबाजूच्या मेंदूच्या पेशींमध्ये रक्त साचते. या दोन्ही प्रकारांमध्ये तातडीने वैद्यकीय उपचार घेणे आणि विशेष उपचाराची गरज असते.
डॉ. अमित भट्टी यांच्या मते, वेळेत निदान आणि तात्काळ उपचार केल्यास डॉक्टर मेंदूतील रक्तपुरवठा पुन्हा सुरू करू शकतात आणि पुढील नुकसान टाळू शकतात. रक्त गाठी विरघळवणारी औषधे आणि सूक्ष्म शस्त्रक्रियासारखे आधुनिक न्यूरो‑इंटरव्हेन्शनल उपचार स्ट्रोकमधून वाचण्याची आणि बरे होण्याची शक्यता मोठ्या प्रमाणात वाढवतात.
लक्षणांची ओळख
स्ट्रोक उपचारातील सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे लक्षण ओळखण्यात उशीर होणे. अनेक लोक सुरुवातीच्या लक्षणांना ओळखू शकत नाहीत आणि त्यामुळे महत्त्वाचा उपचार वेळ गमावतात.
डॉक्टर स्ट्रोकची लक्षणे त्वरित ओळखण्यासाठी फास्ट (FAST) पद्धतीचा वापर करतात:
- F – (चेहऱ्याचा एक भाग झुकणे): चेहऱ्याचा एक भाग असमान किंवा सुन्न वाटते.
- A – (हात कमजोर होणे): एक हात वर उचलणे किंवा धरता येणे कठीण होते.
- S – (बोलण्यात अडचण): अस्पष्ट किंवा अडखळत बोलणे.
- T – (वैद्यकीय मदत घेण्याची वेळ): त्वरित वैद्यकीय उपचार मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे असते.
इतर लक्षणांमध्ये अचानक चक्कर येणे, तीव्र डोकेदुखी, गोंधळ, दिसण्यात अडचण, किंवा संतुलन गमावणे यांचा समावेश होऊ शकतो. या पैकी कोणतीही लक्षण अचानक दिसल्यास तात्काळ वैद्यकीय तपासणी करणे अत्यंत गरजेचे आहे.
लक्ष्यात घ्यायचे धोके
स्ट्रोक कोणत्याही वयाच्या लोकांना होऊ शकतो, पण काही वैद्यकीय परिस्थितीं स्ट्रोकचा धोका वाढवतात. उच्च रक्तदाब हा सर्वात मोठा धोका मानला जातो. त्याशिवाय मधुमेह, जास्त कोलेस्ट्रॉल, धूम्रपान, लठ्ठपणा, बसून राहणारी जीवनशैली आणि हृदयाचे आजार देखील स्ट्रोक होण्याची शक्यता वाढवतात.
डॉ. अमित भट्टी यांच्या मते, नियमित आरोग्य तपासण्या, योग्य औषधे आणि जीवनशैलीत बदल करून या धोका घटकांचे व्यवस्थापन केल्यास स्ट्रोकचा धोका खूप कमी होऊ शकतो. प्रतिबंधात्मक काळजी आणि जागरूकता या आजाराचा ताण कमी करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
वेळेवर उपचाराचे महत्त्व
वैद्यकीय विज्ञानातील प्रगतीमुळे गेल्या काही वर्षांत स्ट्रोकच्या उपचारात मोठा बदल झाला आहे. इंटरव्हेन्शनल न्यूरोलॉजीच्या मदतीने तज्ज्ञ डॉक्टर मेंदूच्या धमन्यांमधील रक्ताच्या गाठी कॅथेटर वापरून काढू शकतात, ज्याला मेकॅनिकल थ्रोम्बेक्टॉमी असे म्हणतात. जर ही प्रक्रिया वेळेत केली गेली, तर रक्तप्रवाह पुन्हा सुरू होतो आणि रुग्णाची बरे होण्याची शक्यता खूप वाढते.
स्ट्रोकनंतर लवकर पुनर्वसन (रिहॅबिलिटेशन) करणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. फिजिओथेरपी, स्पीच थेरपी आणि ऑक्युपेशनल थेरपीमुळे रुग्ण स्वावलंबी बनतात आणि त्यांच्या जीवनमानात सुधारणा होते.
वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स नागपूरमध्ये विशेष स्ट्रोक क्लिनिक
स्ट्रोकबद्दल जागरूकता वाढवण्यासाठी आणि रुग्णांना विशेष उपचार देण्यासाठी, वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूर 20 तारखेला एक विशेष स्ट्रोक क्लिनिक सुरू करत आहे.
हे क्लिनिक दर शुक्रवारी सकाळी 11 ते दुपारी 4 वाजेपर्यंत सुरु राहील, जिथे रुग्ण स्ट्रोक प्रतिबंध, लवकर निदान, आधुनिक उपचार आणि स्ट्रोकनंतरची काळजी याबद्दल तज्ञांचा सल्ला घेऊ शकतील.
डॉ. सौरभ नागर, सेंटर हेड, वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूर, म्हणाले:“वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूरमध्ये आमचा उद्देश म्हणजे तज्ज्ञ न्यूरोलॉजिकल उपचार अधिक मजबूत करणे आणि रुग्णांना वेळेत निदान व आधुनिक उपचार मिळवून देणे आहे. स्ट्रोक क्लिनिकची सुरूवात ही समुदायात जागरूकता वाढवणे, लवकर उपचार करणे आणि संपूर्ण स्ट्रोक व्यवस्थापन सुधारण्याकडे एक पाऊल आहे.”
प्रतिबंध हे सर्वोत्तम संरक्षण आहे
स्ट्रोक जीवनासाठी धोकादायक असू शकतो, पण अनेक प्रकरणे टाळता येऊ शकतात. निरोगी जीवनशैली राखणे हा धोका कमी करण्याचा मुख्य मार्ग आहे. नियमित व्यायाम करणे, संतुलित आहार घेणे, रक्तदाब आणि रक्तातील साखर नियंत्रित ठेवणे, धूम्रपान सोडणे आणि नियमित आरोग्य तपासणी करणे यामुळे स्ट्रोक होण्याची शक्यता मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकते.
डॉ. अमित भट्टी यांचा असा विश्वास आहे की, जागरूकता ही प्रतिबंधाची पहिली पायरी आहे. लक्षणे लवकर ओळखणे आणि वेळेत वैद्यकीय मदत घेणे जीवन वाचवू शकते आणि दीर्घकालीन अपंगत्व टाळू शकते.
